آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٤ - نشر كتاب خدمت يا تجارت
نشر كتاب خدمت يا تجارت
تلاش در عرصه علم و فرهنگ, يكى از ارزنده ترين تلاش هاى بشر است و خادمان اين عرصه نيز اغلب با صداقت و اخلاص به حمايت از دانش و فرهنگ برخاسته اند, اما اين ميدان فعاليت نيز همچون ساير عرصه هاى تلاش و كوشش از افراد سودجو و تجارت پيشه خالى نبوده است و هر از گاهى افرادى براى سود و منفعت خويش در اين وادى گام نهاده اند و تأسف آورتر اين كه همين تلاش براى تجارت نيز گاهى از صداقت عارى بوده, افرادى از دست رنج ديگران سوءاستفاده كرده اند. در اين ميان نشريه وزين و ارزشمند آيينه پژوهش همچون آيينه اى بيانگر تلاش ها و فعاليت هاى خالصانه و سودجويانه بوده است و با بررسى و نقد انديشه ها در پيشرفت فرهنگ كشور و به ويژه حوزه نقد كتاب تأثيرى انكارناشدنى داشته است. تقدير از تلاش هاى محققان, مصححان و پژوهشگران و حتى ناشران ارجمند و دفاع از حقوق آنان و نيز معرفى محقق نمايان و تجارت پيشگان از فعاليت هاى شايسته اين نشريه است. سرقت آثار و محصول زحمات و تلاش هاى اهل دانش, بدون شك يكى از زشت ترين سرقت هاست, زيرا اين عمل از كسانى سر مى زند كه خود از اهل فرهنگ و انديشه به شمار مى روند و خطاى آنان نابخشودنى است.
متأسفانه در سال هاى اخير به دليل رونق عرصه نشر, افراد زيادى وارد اين ميدان شدند و چون از بضاعت علمى چندانى برخوردار نبودند با جمع آورى آثار ديگران به نام و نوايى رسيدند, اما اين عرصه به نويسندگان و مؤلفان ختم نمى شود و در حوزه وسيع ترى ناشران را نيز در بر مى گيرد. ناشران تاجرپيشه نيز همواره در اين ميدان به كسب منافع مشغول بوده اند كه هدف اين نوشتار يكى از اين موارد است. در سال ١٤١٦ق كتابى با عنوان (رسالتان فى التصور والتصديق) كه شامل دو رساله در موضوع تصور و تصديق است با تحقيق و پژوهش فاضل ارجمند, آقاى مهدى شريعتى, و اهتمام انتشارات اسماعيليان به زيور طبع آراسته شد. رساله اول اين كتاب, الرسالة المعموله فى التصور والتصديق از قطب الدين رازى است و رساله دوم, رساله تصور و تصديق از صدرالدين شيرازى (ملاصدرا) مى باشد. در ابتداى اين كتاب مقدمه اى مفصل ذكر شده است كه در آن به بيان ديدگاه هاى مختلف در موضوع تصور و تصديق اشاره شده و منابع و تاريخچه اين بحث و اهميت موضوع بيان شده است. علاوه بر اين در مقدمه (الرسالة المعموله فى التصور والتصديق) (رساله اول) خلاصه اى از زندگى قطب رازى, جايگاه وى در بين عالمان, اساتيد و شاگردان وى, آثار و تأليفات, مذهب و وفات وى بيان شده است. لازم به توضيح است كه اين رساله را محمد زاهد بن محمد اسلم الحسينى الهروى (متوفاى ١١٠١ق) شرح كرده است كه اين شرح سال ها در حوزه هاى علميه شبه قاره هند جزء كتاب هاى درسى علم منطق بوده است. اين كتاب را نيز محقق محترم تحقيق كرده مكتبة الشهيد الشريعتى آن را نشر داده است. در مقدمه رساله تصور و تصديق (ملاصدرا) كه رساله دوم اين كتاب است نيز به بيان زندگى اين فيلسوف الهى, تولد, اساتيد و شاگردان وى, نظريات عالمان و بزرگان درباره وى, تأليفات و آثار, نسخه هاى مورد استفاده در تصحيح و تحقيق رساله, عناوين رساله و روش علمى وى در اين رساله پرداخته شده است. همچنين در اين مقدمه با استفاده از منابع متقدم ثابت شده است كه سال وفات ملاصدرا برخلاف نظر مشهور تراجم نگاران ـ كه سال ١٠٥٠ق را ذكر كرده اند ـ سال ١٠٤٥ق است و اين اشتباه تاريخى از كتاب وقايع السنين والأعوام خاتون آبادى نشأت گرفته است.
در اين تحقيق سعى شده از منابع متقدم و كمياب بهره برده شود و در عين حال از منابع متأخر غفلت نشود. همچنين در پاره اى موارد كلمات اعراب گذارى شده تا اشتباه و توهمى رخ ندهد. توضيحات اين كتاب نه به اندازه اى كم است كه از حالت تحقيق خارج باشد و نه به قدرى گسترده كه تحقيق را به شرح و تعليقه تبديل نمايد. به هر حال بررسى تحقيقى و فنى اين اثر فرصتى ديگر و قلمى ديگر مى طلبد كه اكنون در صدد آن نيستم.
اين كتاب در سال ١٣٧٦ش به عنوان كتاب سال برگزيده شد. انتشارات (دار احياء التراث العربى) برخلاف قوانين انتشاراتى در سال ١٤٢٢ق مجموعه رسائلى را از ملاصدرا منتشر كرد كه با كمال تأسف اولين رساله اين مجموعه, رساله تصور و تصديق ـ يعنى بخش دوم ـ همين كتاب بود كه عيناً اين تحقيق را به طور كامل و با مقدمه و تحقيقات محقق در ابتداى اين مجموعه آورده است و فقط نام محقق را از آن حذف كرده است و كتاب را بدون محقق و مصحح منتشر كرده است, غافل از آن كه ضمائر متكلمى كه محقق در مقدمه به كار برده, ناچار بايد مرجعى داشته باشد تا به آن ارجاع شود.
اصولاً چاپ و حروف چينى مجدد يك اثر, بدون تحقيق و تصحيح دوباره, تنها ضايع كردن اثر و اشتباه در ارجاعات را موجب مى شود و نيز اين عمل, تضييع حق پژوهشگران و محققان است و امنيت صنفى اين قشر را ضايع و آنان را از تحقيق و پژوهش دلسرد مى كند.
اين سرقت محصول تلاش ها و فعاليت هاى پژوهشگران و محققان در حالى انجام مى شود كه طبق قانون كپى رايت حق استفاده از آثار ديگران حتى با ترجمه به زبان هاى ديگر نيز بايد با اجازه صاحب اثر باشد.
اميد است كه مراجعى وظيفه دفاع از اين قشر فرهيخته را بر عهده بگيرند تا در اين آشفته بازار فرهنگى, اين نابسامانى ها به سامان برسد و اهل تحقيق و پژوهش از حقوق معنوى و مادى آثار خويش برخوردار شوند.
سيد مجيد حسن زاده